Ekimde ABD’de şirketlerin yapay zekayı gerekçe göstererek duyurduğu işten çıkarma sayısı 1.265’te kaldı. Challenger, Gray & Christmas’ın verisine göre bu, yılın en düşük ayı. Mayısta aynı rakam 38.579’du.
10 Kasım’da OpenAI ve Upwork araştırmacıları ortak bir makale yayımladı. Ertesi gün, PERYÖN’ün Türkiye’deki insan kaynakları üst yöneticileriyle yaptığı ve 20 Ekim’deki kongresinde açıkladığı araştırmanın ayrıntıları basına yansıdı.
Üç veriyi yan yana koyunca çıkan tablo manşetlerdekinden farklı. Yapay zeka işi silmiyor, paketini değiştiriyor. Tekil görev ucuzluyor; birkaç beceriyi birleştirip sonucu teslim eden paket değer kazanıyor. Girişimcinin sorusu da buradan çıkıyor: görev mi satıyorsun, paket mi? Yatırımcının sorusu da aynı.
Manşetteki rakam neyi ölçüyor?
Challenger’ın verisine göre yılbaşından ekim sonuna ABD’de yapay zeka gerekçesiyle duyurulan işten çıkarma 121.401 kişiye ulaştı. 2025’in tamamında bu sayı 54.836’ydı. Mayısta yapay zeka, o ay duyurulan işten çıkarmaların yaklaşık yüzde 40’ının gerekçesiydi; ekimde payı yüzde 3’ün altına indi.
Rakam yine de büyük. Ama rakamın bir dipnotu var: HCAMag’in hatırlattığı gibi sayı, işverenlerin duyurularında verdiği gerekçeyi yansıtıyor. Yani bağımsız bir ölçüm değil.
Aynı haberde Lightcast ekonomisti Elena Magrini’nin yorumu kısa: “Kısacası bunu iş gücü verisinde görmüyoruz.” Challenger’a göre bu yıl işten çıkarmalarda bir numaralı gerekçe de artık yapay zeka değil, piyasa ve ekonomik koşullar.
Manşetteki rakam, şirketlerin ne söylediğini ölçüyor. Ne yaşandığını değil.
Girişimciler için: Sunumuna “yapay zeka şu kadar işi bitirdi” cümlesini koymadan önce kaynağına bak. Şirket beyanı mı, iş gücü verisi mi? İyi yatırımcı bu farkı sorar.
Upwork’te ne değişti?
Makale, OpenAI’dan üç ve Upwork’ten üç araştırmacının imzasını taşıyor. Çalışma, insanların ChatGPT’de yaptığı işleri müşterilerin Upwork’te dışarıya verdiği işlerle karşılaştırıyor. İncelenen 63 iş alt kategorisinin 43’ü şu örüntüye uyuyor: ChatGPT’de yoğun yapılan iş Upwork’te pay kaybetmiş, az yapılan pay kazanmış.
Asıl rakam bütçede. Yapay zeka içeren sabit fiyatlı ilanların bütçesi, iş kategorisi ve ilan ayı hesaba katıldığında yapay zeka dışı işlerden yaklaşık yüzde 52 yüksek. Saat ücretindeki fark ise aynı düzeltmeyle yüzde 1,5’e iniyor. Yapay zeka ilanlarındaki görev çeşitliliği de 2023 başından 2025 sonuna yaklaşık yüzde 45 arttı.
Yazarlar karşılaştırmaların betimleyici olduğunu, neden sonuç ilişkisi kanıtlamadığını ayrıca belirtiyor. Vardıkları sonuç, yapay zekanın hem müşterinin dışarıya hangi işi verdiğini hem de bu işleri nasıl daha büyük projelere paketlediğini değiştirdiği yönünde.
Türkçesi şu: veri, müşterinin kendi başına halledebildiği tekil işi dışarıya daha az verdiğine işaret ediyor. Para saatin fiyatında değil, projenin kapsamında artıyor. Türkiye’den yurt dışına tasarım ya da yazılım satan serbest çalışan için bu, doğrudan fiyat listesini ilgilendiren bir veri.
Girişimciler için: Ajans ya da yazılım evi işletiyorsan fiyat listendeki tekil kalemler (bir sayfa metin, bir afiş) müşterinin artık kendi yapabildiği işler. Teklifini kalemle değil sonuçla kur: “şu sonucu, şu tarihte teslim ederim.”
Türkiye’de ilk iş kapısı neden daralıyor?
PERYÖN, FutureBright ve Elkin Consultancy’nin araştırmasına 92 insan kaynakları üst yöneticisi katıldı; çoğu 1.000’den fazla çalışanı olan şirketlerden. Yüzde 70’i yapay zekanın 2027’de iş gücünü azaltma baskısı yaratacağını, yüzde 39’u giriş seviyesi ve yeni mezun rollerinin azalacağını öngörüyor.
Aynı araştırmada kurumların yüzde 65’inde yapay zeka ajanı kullanılıyor ya da deneniyor. Ajanların sorumluluk ve yetkisini tanımlamış kurum ise yüzde 28, yazılı politikası olan yüzde 27. Şirketler paketin bir parçasını ajana veriyor, ama paketin kime ait olduğunu çoğu yerde yazmıyor. Yöneticilere göre en büyük beceri açığı stratejik düşünme ve problem çözme (yüzde 64); yapay zeka becerisi beşinci sırada (yüzde 37).
Örneklem büyük şirket ağırlıklı; sonucu KOBİ’ye genellemek yanlış olur. Ama örüntü Upwork’le aynı yöne bakıyor. Giriş seviyesindeki rol büyük ölçüde tekil görevlerin toplamıydı; görev ucuzlayınca rol de daralıyor. Açık veren yer ise görevleri bir araya getirip sonucun sorumluluğunu alacak düşünme becerisi.
Girişimciler için: İlk çalışanını tek bir görev için değil, bir paketin sahibi olarak işe al. Görev tanımına “şu sonuçtan sen sorumlusun” yaz, araçları sen ver. Ajan kullanıyorsan ona da yazılı bir görev tanımı yaz; araştırmaya katılan kurumların yalnız yüzde 28’i bunu yapmış.
Paketi kim tanımlarsa parayı o alır
Girişimciler için: Bu üç veriden dört iş çıkıyor:
- Teklifini görev listesinden sonuç paketine çevir. Kalemleri birleştir, teslim tarihini ve başarı ölçütünü yaz.
- Büyümeyi saatten değil kapsamdan bekle. Upwork verisinde iş kategorisi ve ilan ayı hesaba katıldığında yapay zeka içeren ilanların saat ücreti farkı yüzde 1,5, sabit fiyatlı işlerde bütçe farkı yüzde 52.
- Giriş seviyesini kapatma, yeniden tanımla. Genç çalışanı tekil görevde değil, paketin bir parçasında yetiştir. Bugün genç çalışan almayan şirket, birkaç yıl sonra orta kademeyi dışarıda aramak zorunda kalır.
- Yatırımcıysan görev pazaryerine değil, paketi yöneten katmana bak. İnsanla ajan arasında işi bölüştüren, yetkiyi ve sorumluluğu kayda geçiren araçlara ihtiyaç ortada: PERYÖN araştırmasında ajanlar için yazılı politikası olan kurum yalnız yüzde 27.
Son söz
Yapay zeka görev satanın fiyatını düşürüyor, paket satanın sepetini büyütüyor. Manşetler işin bittiğini yazıyor; veri, işin yeniden paketlendiğini gösteriyor.
Görev satan, ChatGPT’nin fiyatıyla yarışır. Paket satan, sonucun sorumluluğunu satar; o sorumluluğun fiyatını henüz kimse bedavaya indiremedi.
Tez: Yapay zeka işi silmiyor, yeniden paketliyor; parayı görevi yapan değil, paketi tanımlayan alıyor.
Senin teklifin bugün kaç ayrı kalemden oluşuyor?
Ertuğrul Akben
Kaynaklar
1. HCAMag (Challenger, Gray & Christmas verisi), “AI blamed for 121,401 job cuts, but the labor data isn’t buying it”, 19.10.2026, 05.11.2026 güncellemesi. https://www.hcamag.com/us/specialization/transformation/ai-blamed-for-121401-job-cuts-but-the-labor-data-isnt-buying-it/594129
2. CPA Practice Advisor, “U.S. Companies Announce Fewest October Job Cuts in Three Years”, 06.11.2026. https://www.cpapracticeadvisor.com/?p=193395
3. arXiv, Caroline Chin, Shagun Kala, Nadav Kunievsky, Teng Liu, Alex Martin Richmond, Carl Shan, “The Rebundling of Freelance Work in the AI Age”, 10.11.2026. https://arxiv.org/abs/2611.14708
4. arXiv, aynı makalenin tam metni (yazar kurumları, 63 alt kategori, bütçe ve saat ücreti farkı, görev çeşitliliği, betimleyici analiz notu), 10.11.2026. https://arxiv.org/html/2611.14708v1
5. Ekonomist, “Yapay zekâ 2027’de iş gücünü azaltma baskısı yaratacak” (PERYÖN, FutureBright ve Elkin Consultancy, Türkiye CHRO Gündemi 2026), 11.11.2026. https://www.ekonomist.com.tr/teknoloji/yapay-zek-2027-de-is-gucunu-azaltma-baskisi-yaratacak-80779
6. Bloomberg HT, “Çalışan bağlılığı dikkat çekti: Türkiye’de oran yüzde 8” (araştırmanın 20-21 Ekim 2026’daki 34. İnsan Odağında Yönetim Kongresi’nin ilk günü açıklandığı), 27.10.2026. https://www.bloomberght.com/calisan-bagliligi-dikkat-cekti-turkiyede-oran-yuzde-8-3792657
Bihaber.tr – Güvenilir ve Tarafsız Haber Platformu
Bihaber.tr, dünyanın dört bir yanından en güncel ve tarafsız haberleri sunan bağımsız bir medya platformudur. Hızlı ve doğru bilgiye erişim için en güvenilir kaynağınız.
