İnsanın içindeki iyilik ne zaman susar? Tayfun Taşkın’ın “Kötülük Yok” romanı, alışıldık iyi-kötü çatışmasının ötesine geçerek insanın güçle, vicdanla ve kendi doğrularıyla kurduğu ilişkiyi sorguluyor.
Bir insanın kötü olması için ne yapması gerekir?
Birine zarar vermesi mi? Haksızlık yapması mı? Yoksa bütün bunların yanlış olduğunu bile bile yapmaya devam etmesi mi?
Peki ya bir insan, doğru olduğuna inanarak yanlış bir şey yapıyorsa?
İşte orada işler biraz karışıyor.
Çünkü hayat, filmlerdeki kadar kolay değil. Kötülerin yüzünde kötülüklerini anlatan bir ifade, iyilerin başında da görünmez bir hale yok. Hepimiz kendi hikâyemizin iyi insanı olduğumuza inanıyoruz. Hatta çoğu zaman başkalarının hayatına müdahale ederken bile iyi bir şey yaptığımızı düşünüyoruz.
Yazar Tayfun Taşkın, “Kötülük Yok” adlı romanıyla insanın bu çelişkili tarafına dikkat çekiyor.
Doğrusu kitabın adı bile başlı başına bir tartışma konusu.
Kötülük yok.
İnsan bu iki kelimeyi okuyunca ister istemez itiraz ediyor. Nasıl yok? Dünyada bunca haksızlık, bunca acı, bunca vicdansızlık yaşanırken kötülüğün olmadığını söylemek mümkün mü?
Ama biraz düşününce mesele başka bir yere gidiyor.
Belki de kötülük, kendi başına yaşayan bir şey değildir. Belki de insanın içindeki merhamet azaldığında, vicdan sustuğunda ve başkalarının hayatı üzerindeki sınırları unuttuğunda ortaya çıkıyordur.
Taşkın’ın romanında bu düşünce, sıra dışı bir hikâyenin kapısını aralıyor.
Görünürde sıradan bir yaşam süren Tayfun ve gerçeğin peşinden gitmekten vazgeçmeyen Filiz, okuru insanın sahip olabileceği güçlerle bu güçleri kullanma biçimi arasındaki büyük çatışmaya taşıyor.
Romanın en dikkat çekici fikirlerinden biri ise başkalarının düşüncelerini duyabilmek.
Bir düşünün…
İnsanların söyleyemediklerini duyuyorsunuz. Gülümseyen bir yüzün ardındaki hüznü, sessiz kalan birinin korkularını, belki de kimseyle paylaşamadığı çaresizliğini biliyorsunuz.
Böyle bir yeteneğiniz olsaydı ne yapardınız?
Muhtemelen pek çoğumuz insanlara yardım edeceğimizi söylerdik.
Peki, gerçekten öyle mi olurdu?
Ya bir süre sonra başkalarının ne düşündüğünü bilmek, onların ne yapması gerektiğini de bildiğinize inanmanıza neden olsaydı?
İşte Tayfun Taşkın’ın ele aldığı meselenin en can alıcı tarafı burada.
Bir insanın acısını anlayabilmek, onun hayatı üzerinde söz sahibi olma hakkını verir mi?
Bu soruyu yalnızca fantastik bir romanın içinde düşünmemek gerekiyor.
Çünkü gerçek hayatta da benzer davranışlarla sürekli karşılaşıyoruz.
Çocuklarının geleceğine onlar adına karar veren aileler, çalışanlarının iyiliğini düşündüğünü söyleyerek bütün kararları kendisi alan yöneticiler, sevdiği insanı kaybetmemek için onu kontrol etmeye çalışan kişiler…
Hepsinin ortak bir cümlesi var:
“Ben senin iyiliğini düşünüyorum.”
Belki de insanlık tarihinin en çok kullanılan, ama en az sorgulanan cümlelerinden biri bu.
Çünkü bir başkasının iyiliğini düşünmek, her zaman onun için en doğru kararı verdiğimiz anlamına gelmiyor.
Bazen korumak istediğimiz insanı kısıtlıyoruz. Bazen yardım ettiğimizi düşünürken kendi doğrularımızı dayatıyoruz. Bazen de karşımızdakinin ne istediğini sormayı aklımıza bile getirmiyoruz.
Sonra bütün bunların adına iyilik diyoruz.
Oysa iyi niyetle yapılan her şey gerçekten iyi midir?
Bana kalırsa “Kötülük Yok”un okuruna yönelttiği en önemli sorulardan biri bu.
Romanın düşünsel merkezinde yalnızca iyilik ve kötülük bulunmuyor. Güç, adalet ve özgür irade de hikâyenin önemli parçaları.
Özellikle güç meselesi üzerinde durmaya değer.
Çünkü güç sahibi olmak çoğu insanın hayalidir. Daha fazla imkân, daha fazla kontrol, daha fazla söz hakkı…
Ama gücün beraberinde getirdiği sorumluluğu aynı heyecanla düşünmeyiz.
Bir insanın hayatını değiştirebilecek güce sahip olduğunuzda, o gücü kullanmanız gerektiğinden ne kadar emin olabilirsiniz?
İyilik adına yaptığınız bir müdahale, bir başkasının özgürlüğünü ortadan kaldırıyorsa hâlâ iyi bir şey yaptığınızı söyleyebilir misiniz?
Bu sorular, Taşkın’ın romanını yalnızca sıra dışı yeteneklerin anlatıldığı bir hikâye olmaktan çıkarıp insanın ahlaki sınırlarına uzanan bir sorgulama alanına taşıyor.
Üstelik romanın farklı zamanları ve birbirinden uzak görünen hayatları bir araya getirmesi de bu meselelerin zamansızlığına işaret ediyor.
Çünkü insanlık ne kadar ilerlerse ilerlesin, değişmeyen bazı sorunlarımız var.
Hâlâ birbirimizi yeterince dinlemiyoruz.
Hâlâ kendi doğrularımızdan fazla eminiz.
Hâlâ başkalarının hayatını kendi bakış açımızdan değerlendirmeye devam ediyoruz.
Ve belki de en önemlisi, hâlâ kendimize şu soruyu yeterince sormuyoruz:
“Ben gerçekten doğru olanı mı yapıyorum, yoksa yalnızca doğru yaptığımı mı düşünüyorum?”
Aradaki fark küçük gibi görünüyor olabilir. Oysa bazen bir insanın hayatını değiştirecek kadar büyük.
Edebiyatın en sevdiğim taraflarından biri de bu zaten. Günlük hayatın içinde üzerinde durmadan geçtiğimiz meseleleri alıp önümüze koyabiliyor.
Bir karakterin yaşadığı ikilem, bir anda kendi hayatımızdaki bir karara dönüşebiliyor.
Bir romanın sayfalarında tartışılan vicdan, güç ya da adalet meselesi, yıllar önce söylediğimiz bir cümleyi veya verdiğimiz bir kararı yeniden düşünmemize neden olabiliyor.
Tayfun Taşkın’ın “Kötülük Yok” romanının ortaya koyduğu sorular da tam olarak böyle bir etki yaratmaya aday.
Üstelik kitabın merkezindeki düşünce, alışıldık kahramanlık anlayışına da farklı bir açıdan bakmayı gerektiriyor.
Çünkü biz çoğu zaman kahramanlığı bir şeyler yapmakla ilişkilendiriyoruz. Birini kurtarmak, bir kötülüğü durdurmak, bir problemi çözmek…
Oysa bazen asıl erdem, yapabilecek durumda olduğumuz bir şeyi yapmamayı seçmektir.
Birinin hayatına müdahale etmemek.
Onun yerine karar vermemek.
Kendi doğrularımızı tek doğru olarak kabul etmemek.
Ve belki de en zoru, sevdiğimiz insanların bizden farklı bir hayat seçebileceğini kabullenmek.
Bunlar kulağa çok büyük davranışlar gibi gelmeyebilir.
Ama kabul edelim, uygulaması hiç de kolay değil.
Tayfun Taşkın’ın romanı, insanın içindeki iyiliği tartışmaya açarken bir başka gerçeği de hatırlatıyor: İyi olmak, insanın bir kez kazandığı ve ömür boyu taşıdığı değişmez bir özellik olmayabilir.
Belki de iyilik, her gün yeniden verilmesi gereken bir karardır.
Bazen birine yardım ederken, bazen öfkelendiğimizde, bazen de elimize başkalarının hayatını etkileyebilecek bir güç geçtiğinde…
İşte o anlarda kim olduğumuzu, söylediğimiz sözlerden çok verdiğimiz kararlar gösterir.
“Kötülük Yok” isminin bende uyandırdığı asıl düşünce de bu.
Belki kötülüğü ortadan kaldırmanın yolu, insanları iyi ve kötü diye ayırmaktan geçmiyordur.
Belki önce kendi iyiliğimizi sorgulamayı öğrenmemiz gerekiyordur.
Çünkü kendi doğrularından hiç şüphe etmeyen bir insanın, başkalarına ne kadar zarar verebileceğini çoğu zaman ancak sonuçları ortaya çıktığında anlıyoruz.
Tayfun Taşkın, “Kötülük Yok” ile okuruna yalnızca bir hikâye değil, üzerinde düşünmeye değer bir insanlık meselesi sunuyor.
Ve yazının sonunda ben yine kitabın adına dönüyorum.
Kötülük yok mu gerçekten?
Belki vardır, belki de bizim düşündüğümüz gibi değildir.
Ama bir şey kesin:
İyilik yalnızca başkalarına ne yaptığımızla değil, onlara ne yapmamayı seçtiğimizle de ilgilidir.
Belki de insanın vicdanı en çok, her şeye gücü yettiğinde sınanır.
Çünkü bazen bir insanı gerçekten iyi yapan şey, dünyayı değiştirebilecek güce sahip olması değil, başkasının dünyasını kendi doğrularına göre değiştirmemeyi seçmesidir.
Sağlık ve Psikoloji Editörü
Leyla Amir, Bihaber.tr’nin sağlık ve psikoloji editörü olarak, sağlık alanındaki yenilikleri ve psikolojik iyi oluş konularını derinlemesine inceleyen bir uzmandır. Tıp ve psikoloji alanındaki geniş bilgi birikimiyle, Leyla, okuyuculara sağlıklı yaşam, zihinsel sağlık ve kişisel gelişim üzerine kapsamlı ve bilgi dolu içerikler sunar. Leyla’nın bilimsel yaklaşımı ve etkili iletişim tarzı, Bihaber.tr’yi sağlık ve psikoloji haberlerinde güvenilir bir kaynak haline getirir.
