504 Girişim, 100 Bin Hedef, 7,5 Milyar Dolarlık Karar Şirketi: Türk Girişimci Neyi Saymalı?

15 Ekim’de Türkiye Yapay Zeka İnisiyatifi (TRAI) girişim haritasını güncelledi. Türkiye’deki yapay zeka girişimi sayısı ilk kez 500’ü geçti: 504. Nisan’da 482’ydi; altı ayda 43 girişim eklendi, 21’i listeden çıktı.

Ertesi gün, 16 Ekim’de Cumhurbaşkanı Erdoğan Türkiye İnovasyon Haftası’nda hedefleri sıraladı: 2030’a kadar 100 bin teknoloji girişimi, veri merkezi, bulut ve yapay zeka altyapısında özel sektörün öncülüğünde en az 10 milyar dolarlık yatırım.

Bir hafta önce, 9 Ekim’de okyanusun öbür yakasından bir rakam daha gelmişti. Metin yazmayan, yalnızca “evet, hayır, şu seçenek” diye karar döndüren bir modelin üreticisi TypeSafe, ürününü piyasaya sürdükten üç hafta sonra 870 milyon dolar topladı. Değerleme 7,5 milyar dolar.

Üç haber de sayıdan bahsediyor. Ama farklı şeyleri sayıyorlar. Türkiye girişim sayıyor, dünya karar başına geliri sayıyor.

Bu yazının konusu o fark.

1. Sayı büyüyor, çek küçük kalıyor

Önce sayının kendisine dürüst bakalım. 504 rakamı TRAI’nin tanımına göre. Şubat 2026’da YZ Fabrikası, Endeavor ve Startups.watch’ın ortak raporu 1.188 aktif yapay zeka girişimi diyordu. Aynı ekosistem için iki kat fark çıkıyorsa, asıl ölçtüğümüz şey girişim değil tanım.

Paraya geçelim. 7-16 Ekim arasında açıklanan yerli turlar şöyle: Loops AI 3,5 milyon dolar, AppNava 2,3 milyon dolar, egaranti 1,1 milyon dolar, Okulyo 700 bin dolar. Aynı iki hafta içinde yurt dışında bulut altyapı girişimi Modal tek turda 750 milyon dolar aldı.

TÜBİTAK BiGG’in 2026 ilk çağrısında 2.844 iş fikri başvurdu, 89’u mühür aldı; daha önce eş yatırımla hak kazanan 2 girişimle birlikte toplam 91. Kabul oranı yaklaşık yüzde 3,1. Startups.watch’a göre 2026’nın ilk yarısında 87 turda 172 milyon dolar yatırım yapıldı ve bunun dörtte üçü altı girişime gitti.

Bir rakam daha: Şubat raporuna göre yurt dışındaki Türk kurucuların girişimlerinde medyan yatırım, Türkiye’dekilerin 24 katı.

Hedef büyük, sayı büyüyor, çek küçük. Bu üçü aynı anda doğru.

Girişimciler için: Haritaya girmek yatırım almak değil. Yatırımcının sorduğu soru “kaç girişim var” değil, “senin müşterin bir sonraki ay da para ödüyor mu”. Sayım hedefinin içinde bir satır olmak, hiçbir fona sunulabilecek bir metrik değil.

2. Para nereye gidiyor: yazan modele değil, karar veren modele

TypeSafe’in ürünü Jev’i ilk kez duyuyorsanız, kısa tarif şu: metin üretmiyor. Bir durumu ve tipli bir soruyu alıyor, cevabı olasılıkla döndürüyor. “Bu mesaj şikâyet mi, sipariş mi?” sorusuna paragraf değil, “şikâyet, yüzde 91” cevabı veriyor. Milyon girdi tokeni 0,042 dolar, çıktı ücretsiz.

Bu kategori iki haftada kalabalıklaştı. 7 Ekim’de OpenAI “Decisions API”yi genel betaya açtı: evet-hayır olasılığı, kategori seçimi, ölçekli puan. 10 Ekim’de Microsoft “decision-1” modelini çıkardı, fiyatı Jev’le aynı. 16 Ekim’de Vercel, Jev’in platform tarihindeki en hızlı benimsenen model olduğunu açıkladı: iki haftada ödeme yapan takımların yüzde 35’i.

14 Ekim’de Jev 1.14 geldi. En önemli yeniliği görüntü: model artık fotoğrafa bakıp karar verebiliyor ve aradığı şeyin yerini kutu olarak döndürebiliyor. Şirket bu özellikleri “danger zone” başlığı altında, deneysel olarak açtı.

Bu haftayı izlemekle yetinmedim, kendi test düzeneğimde ölçtüm. Ölçümü Jev’in 1.14 önizleme sürümüyle yaptım. Hazır bir yaya videosundan alınan 16 karede Jev’e “görüntüde insan var mı, kaç kişi var” diye sordum ve cevabı ayrı bir nesne tanıma modelinin sonucuyla karşılaştırdım. Sonuçlar:

• 16 karenin 16’sında varlık ve kişi sayısı aralığı aynı çıktı.
• Ortanca cevap süresi 388 milisaniye; dört paralel çağrıyla saniyede 9 kare işlendi.
• Kare başı maliyet yaklaşık 0,00007 dolar.
• Klasik modelin 0,25 güven eşiğinde tek bir şişe bulamadığı üretim bandı karelerinin dördünde de Jev şişeyi buldu ve yerini gösterdi.
• En öğretici sonuç tek bir olaydan çıktı. Boş çimene düşen sahte bir tespiti yalnız metinle sorduğumda modelin verdiği yüksek aciliyet puanı sistemi “operatöre bildir” kararına götürdü. Aynı olayı kareyle birlikte sorduğumda model olayın gerçek olma olasılığını yüzde 6 buldu ve sistem “izleme hatası, yoksay” dedi.

Zayıf noktası da var: kalabalık bir sahnede “kameraya en yakın kişiyi” işaretlemesini istediğimde kutu 16 karenin yalnız 10’unda bir kişinin üstüne düştü; sıkı ölçütte bu sayı 7’ye indi. Üretici de “üretimde kullanmayın” diyor. Haklı.

Ama yön net. Pahalı olan zeka değil, güvenilir karar. Vercel tarihinin en hızlı benimsenen modelinin şiir yazamaması tesadüf değil.

Girişimciler için: Türkiye’de dikey karar katmanında henüz öne çıkan bir oyuncu görünmüyor. Fatura onayı, hasar fotoğrafından ön değerlendirme, iade talebini sınıflama, raftaki ürünün etiket kontrolü, şantiye fotoğrafında eksik ekipman. Bunların hiçbiri büyük model istemiyor; doğru soru, Türkçe ölçüt ve birkaç yüz etiketli örnek istiyor. Model değil, ölçüt sahibi olan kazanır.

3. Kullanıcı gelir değildir

13 Ekim’de Character.AI iflas koruması için başvurdu. Şirket 193 milyon dolardan fazla fon toplamıştı. 2024’te Google’la 2,7 milyar dolarlık lisans anlaşması yapmıştı. Ekim 2024’te aylık 20 milyon kullanıcıya ulaşmıştı. Bugün bazı varlıkları 20 milyon dolara Disney’e satılıyor.

İki yıl önce yirmi milyon aylık kullanıcı, bugün yirmi milyon dolarlık varlık satışı.

TechCrunch’a göre şirketi bu noktaya davalar, düzenleyici baskı ve platformu ölçeklendirme güçlüğü getirdi. Haber bir şeyi daha hatırlatıyor: uygulamayı kullanan arttıkça yapay zeka maliyeti de artıyor. Kullanıcı arttıkça model maliyeti de artıyorsa, büyümek borçlanmaktır. Sevilen ürün ile para kazanan ürün aynı şey değil.

Büyükler de bu hesabın içinde. Basına yansıyan verilere göre Anthropic üçüncü çeyrekte 16,8 milyar dolar gelir elde etti ama çeyreklik büyüme yüzde 140’tan yüzde 45’e indi; harcadığı her 1 dolarlık hesaplamaya 1,70 dolar gelir yazıyor. OpenAI’ın yıllık gelir hızı ise Financial Times’a göre 50 milyar dolar civarında. Daha önce konuşulan rakam 70 milyardı. Aradaki 20 milyar doların kaynağı satışların değil, sayma yönteminin farkı.

Girişimciler için: Sunumundaki “yıllıklandırılmış gelir” satırına yatırımcı artık şüpheyle bakıyor. Karar başına maliyetini ve karar başına gelirini ayrı ayrı bil. Müşteri başına aylık yapay zeka faturası, müşteriden aldığın aylık ücretin yüzde kaçı? Bu oranı bilmeyen girişim büyüdükçe batar.

4. Tek sağlayıcı, tek fiyat, tek kader

The Information’a göre Microsoft’un Claude harcaması üçte birden fazla düştü, Meta’da şirket içi Claude Code kullanıcısı 60 binden 30 bine indi. Gerekçe maliyet ve sağlayıcının rakibe dönüşmesi. 16 Ekim’de Replit’in CEO’su da Anthropic’le artık çalışmadıklarını söyledi.

Aynı gün Çin Ticaret Bakanlığı, büyük modelleri ve ajanları kapsayan 23 teknoloji için ihracat kontrolü taslağı yayımladı. Belirli eşiğin üstündeki modellerin ağırlıkları izne bağlanabiliyor, yurt dışında yerel sunucuya kurulum lisans istiyor. Yürürlük tarihi yok. Bugün indirilmiş açık modeller kapsam dışı; ama eşiği aşan yeni Çin modellerinin açık yayımı Pekin’in kayıt ve lisans düzenine bağlanıyor. Yani yarın hangi Çin modelinin açık yayımlanacağına Çin devleti karar verebilir.

Fiyat tarafı da oynuyor. Anthropic 7 Ekim’de Haiku 5.5’i çıkardı: 100 bin tokene kadar isteklerde liste fiyatı bir önceki sürümün onda biri, şirketin kendi hesabıyla çalıştırma maliyeti ortalama yüzde 75 daha düşük. İyi haber. Ama altı ay önce fiyatlandırmanı eski maliyete göre kurduysan, aynı işi bugün dörtte bir maliyetle yapan bir rakiple yarışıyorsun.

Girişimciler için: Ürününü modelden ayır. Soruları, ölçütleri ve test setini kendi deponda tut, modeli değiştirilebilir bir parça olarak bağla. Ayda bir aynı test setini iki farklı sağlayıcıda çalıştır. Değişim maliyetin bir öğleden sonraysa pazarlık gücün var; üç aysa yok.

5. Bu ay masada duran somut fırsatlar

Büyük cümlelerden sonra elle tutulur olanlar:

• KOSGEB Girişimci Destek Programı, İş Geliştirme çağrısı. Üst limit 2,5 milyon TL, son başvuru 31 Ekim 2026.
• KOSGEB Yapay Zekâ Kredisi. İşletme başına 500 bin ile 5 milyon TL, faizsiz, 24 ay vade. Başvuru 31 Aralık 2026’ya kadar açık. Şartı ağır: geçerli Teknogirişim Rozeti ve banka teminat mektubu istiyor. Yani esnafa değil, yapay zeka altyapısı satın alacak Teknogirişim Rozetli teknoloji KOBİ’sine yazılmış bir kredi; para da yalnız KOSGEB listesindeki hizmet sağlayıcılarına ödeniyor. Bunu bir eksik olarak değil, bir pazar sinyali olarak okuyun: o listeye giren sağlayıcı, devletin açtığı bir talebin karşısında duruyor.
• Anthropic’in girişim programı. 6 Ekim’de genişletildi: son beş yılda kurulmuş ya da son iki yılda yatırım almış şirketlere bir yıl ücretsiz Claude Team ve 1.000 dolar API kredisi. Haberde ülke şartı yok; başvurmadan önce sayfadan kontrol edin.
• Karar modelleri. Jev, OpenAI Decisions ve Microsoft decision-1 aynı ay piyasada. Üçünde de milyon girdi tokeninin fiyatı 4 ile 10 sent arasında. Bir dikey ürünün ilk sürümünü denemenin maliyeti hiç bu kadar düşük olmadı.

Girişimciler için: Destekleri takvime yazın ama iş modelini desteğe göre kurmayın. Kredi biter, müşteri kalır.

Son söz

504 girişim önemli bir eşik. 100 bin hedefi iddialı ve iyi ki konuluyor. Ama sayı bir ekosistemin hacmini gösterir, gücünü değil.

Bu ay dünyada metin bile yazmayan bir karar modelinin üreticisine 7,5 milyar dolar değer biçildi. Ekim 2024’te 20 milyon aylık kullanıcıya ulaşan bir sohbet şirketi ise iflas masasında, bazı varlıklarını 20 milyon dolara satıyor. Ders açık: kaç kişinin seni kullandığı değil, verdiğin her kararın kaç para ettiği önemli.

Tez: Girişim sayısını değil, karar başına geliri say.

Senin ürünün bugün kaç karar veriyor ve her biri sana kaç kuruş kazandırıyor?

Kaynaklar

Ertuğrul Akben

Bihaber

Bihaber.tr – Güvenilir ve Tarafsız Haber Platformu

Bihaber.tr, dünyanın dört bir yanından en güncel ve tarafsız haberleri sunan bağımsız bir medya platformudur. Hızlı ve doğru bilgiye erişim için en güvenilir kaynağınız.